Gazi Mustafa Kemal Paşa, ilk ve tek basın toplantısını 103 yıl önce yaptı... 16 Ocak 1923... Salı günü.
Kurtuluş Savaşı... Büyük Taarruz... Ve zafer.
Lozan barış görüşmeleri sürüyor.
Ama henüz Cumhuriyet ilan edilmemiş.



Gazi... İzmit'te... Kasr-ı Hümayun'da basın toplantısı yapıyor... Bu toplantıya öylesine önem veriyor ki...
Annesi Zübeyde Hanım vefat ediyor... 14 Ocak.
Gazi o sırada yolda... Trende... Annesinin ölüm haberini İzmit'te alıyor... 15 Ocak.
Ama... Önceden karar verdiği basın toplantısını iptal etmiyor... Annesinin cenazesine katılamıyor.
Bugün... 16 Ocak 2026 Cuma... İzmit'te... Kasr-ı Hümayun'da bir program var.
Vali İlhami Aktaş ile Kocaeli Gazeteciler Cemiyeti Başkanı Cemal Kaplan'ın düzenledikleri tören.

***

YAŞASIN CUMHURİYET

Atatürk... Türkiye'nin yeni yönetim sisteminin Cumhuriyet olacağının ipuçlarını... İlk kez... İzmit'teki bu toplantıda verdi.
"Yaşasın Cumhuriyet" diyor ve Ata'mızı saygıyla, minnetle, şükranla, rahmetle anıyoruz.

***

ELVEDA İSTANBUL

Atatürk'ün İzmit'te basın toplantısı yaptığı tarihte... İstanbul, İngiliz, Fransız, İtalya işgalindeydi.
İşgal... 2 Ekim 1923'te sona erdi.
Amerikalısı... Avrupalısı... Dünya devletlerinin yetkilileri, sanıyordu/bekliyordu ki...
İstanbul'un işgali sona erince, Ankara'daki Meclis/hükümet taşınacak... Ve İstanbul'un başkentliği devam edecek.
Atatürk ilk kez bu basın toplantısında, "Artık İstanbul'un başkent olmayacağını" söyledi.

***

KADIN OLMADAN ASLA

Kadınlara seçme ve seçilme hakkı verilecektir.
Yeni TBMM üyeleri seçimle belirlenecektir.
Atatürk... Bu konulardaki düşünce ve kararını da... 103 yıl önce işte bu basın toplantısında seslendirmişti.

***

103 YIL ÖNCE... TERÖRSÜZ TÜRKİYE

Basın toplantısında... Atatürk'e soruldu:
"Kürt meselesi nedir? Bir iç sorun olarak temas buyurursanız çok iyi olur."
Atatürk'ün yanıtı uzun... Özetle söyledikleri:
Türkiye'nin halkı söz konusu olurken, onları da beraber ifade etmek lazımdır.
Türkiye Büyük Millet Meclisi hem Türklerin hem de Kürtlerin yetki sahibi vekillerinden meydana gelmiştir.
Bu iki unsur... Türkler ve Kürtler... Bütün menfaatlerini ve geleceklerini birleştirmiştir.

***

O BİR DEVRİMCİ

Atatürk'ün basın toplantısı saat 21.30'da başladı... Aralıksız 5.5 saat sürdü... Ve ertesi gün saat 03.00'te sona erdi.
Sorulmadık soru, konuşulmadık konu kalmadı.
Türkiye-Rusya ilişkileri... Azerbaycan... İran... Boğazlar... Musul... Devlet ve din... Donanma... Asayiş... Meclis'teki görüş farklılıkları...
Toplantı sonrası yapılan yorumlardan biri:
- Başkumandan bugüne kadar bir mücahit idi... Bundan sonra bir müceddit (yenilikçi... Devrimci) olmaya azmetmiştir. (Velid Ebüzziya... Tevhid-i Efkâr Gazetesi Başyazarı... 21 Ocak 1923.)

***

KADRO

İstanbul'dan, basın toplantısı için gelen gazeteciler:
Ahmet Emin (Yalman)... Vakit Gazetesi Başyazarı.
Velid Ebüzziya... Tevhid-i Efkâr Gazetesi Başyazarı.
Suphi Nuri (İleri)... İleri Gazetesi Başyazarı.
Yakup Kadri (Karaosmanoğlu)... İkdam Gazetesi Başyazarı.
İsmail Müştak (Mayakon)... Tanin Gazetesi Yazarı.
Falih Rıfkı (Atay)... Akşam Gazetesi Yazarı.
Yunus Nadi (Abalıoğlu)... Yenigün Gazetesi Başyazarı.
Ve... Onların dışında... Üç kişi daha:
İleri Gazetesi İzmit Muhabiri Kılıçzade Hakkı Bey... Gazetecileri İstanbul'dan İzmit'e getiren Halide Edip Adıvar ile eşi Dr. Adnan Adıvar.

***

BİRİNCİ MECLİS

Atatürk'ün İzmit'teki basın toplantısında söylediği gibi... "Meclis'te, Türk ve Kürt milletvekilleri" birlikte görev yaptılar... Kurtuluş Savaşı dönemi.
Birinci Meclis... Kürt milletvekili sayısı... 72.
17 Mart 1921... Doğu Anadolu'dan gelen telgraflar Meclis'te okundu... Ulusal birlik telgrafları... Türkiye'nin bölünmeyeceği telgrafları... Yabancıların oyunlarına gelinmeyeceğine dair telgraflar.
Ve Meclis'te... Türk ve Kürt milletvekilleri ortak ses verdiler: Bu Meclis'te Türk-Kürt ayrılığı yoktur... (Atatürk'ten Erdoğan'a Kürt Politikası... Ramazan Topdemir.)

***

TELGRAF

Birinci Meclis... 17 Mart 1921... Mustafa Kemal Paşa, TBMM Başkanı.
Başkanlık Divanı kâtiplerinden Yozgat Milletvekili Feyyaz Ali Bey, Doğu Anadolu'dan gelen bir telgrafı okuyor.
Telgraf... Aşiret liderlerinden, din adamlarından, eşraf önderlerinden geliyor.
Telgraf uzun... İlk üç cümlesi... Ramazan Topdemir'in kitabından:
Kürtler, küçük lokmanın çok kolay yutulacağını vaktinden çok evvel anlamışlardı.
Türk birliğinden ayrılmak zihniyetinde olanları, Kürtlerin mukadderatı ile eşdeğerdedir.
Biz Kürtler, TBMM'den başka kurtarıcı beklemediğimiz gibi İtilaf Devletleri'nden merhamet dilenmeye tenezzül etmeyiz.

***

BİLMEYEN KALMASIN

İsim çok... Doğu Anadolu'dan Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne çekilen telgrafın altındaki isimlerden söz ediyoruz.
İzoli... Zeyveli... Aluçlu... Bükler... Cündioğlu... Deyükan... Bariçkan ve daha pek çok aşiretin liderleri.
Kürt bilim adamları.
Kanaat önderleri.
TBMM Başkanı Profesör Numan Kurtulmuş... Bu telgrafı, Milli Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu üyelerine dağıtmalı... Kamuoyuna duyurmalı.

***

ATATÜRK'ÜN TELGRAFI

Bugün... Atatürk'ün İzmit'teki basın toplantısını anma töreni yapılırken... Atatürk'ün Büyük Nutku'na... Söylev ve demeçlerine göz gezdirmekte yarar var.
Kurtuluş Savaşı dönemi... Mustafa Kemal Paşa, "15. Kolordu Komutanı Kazım Paşa Hazretleri'ne" diye başlayan telgrafında şunları yazıyor:
Diyarbakır'daki Kürt Kulübü, İngilizlerin kışkırtmasıyla İngilizlerin korumasında bir Kürdistan kurulması amacını güttüğü için kapatılmıştır.
Üyeleri hakkında yasal kovuşturma yapılıyor.
Tanınmış Kürt beylerinden aldığım çok sayıdaki telgraflarda, dağıtılan Kürt Kulübü'nün hiçbir Kürt'ü temsil etmediği, birkaç serserinin girişimi olduğu yazılmaktadır. Kürt beyleri, vatanın ve ulusun tam bağımsız ve özgür yaşaması için her türlü özveride bulunmaya hazır olduklarını ve bu konuda buyruklarımızı beklediklerini bildirmektedir.

***

KUTLU OLSUN

Vefalı Kocaeli halkı... Kadir kıymet bilen Kocaeli... 1989'dan bu yana... Her yıl... 16 Ocak Basın Onur Günü etkinlikleri düzenler.



Kasr-ı Hümayun'da tören yapılır.
Soğuk... Yağmur... Kar... Her koşulda onur günü kutlanır.
Toplantı odası... 103 yıl öncesi gibi korunmuş.
Defalarca gittim... Kocaeli halkı her yıl bugün... Düğün gibi, bayram gibi... Burada olur.
Onur günün kutlu olsun Kocaeli.