Gıdada komisyoncu kabusu büyüyor

Türkiye'de gıda fiyatlarının düşmemesinin en büyük sebeplerinden biri tarladan rafa fiyat makasının artması. Türkiye Ziraat Odaları Birliği'nin ağustos verileri çiftçinin ürettiği sebze ve meyvenin, doğrudan tüketiciye ulaşmak yerine aracı, tüccar, komisyoncu, toptancı, hal ve perakendeci gibi farklı halkalardan geçerken nasıl arttığını ortaya koydu. Ürün her el değiştirdiğinde taşıma, depolama, fire, komisyon ve işletme giderlerinin yanı sıra ticari marjlar da fiyatın üzerine ekleniyor. Türkiye Ziraat Odaları Birliği'nin ağustos verileri tabloyu rakamlarla ortaya koydu. Üretici ile market arasındaki en yüksek fiyat farkı yüzde 748.4 ile limonda görüldü. Üreticide 10 lira olan limon markette 84 lira 84 kuruştan satıldı.

10.66 LİRALIK HAVUÇ RAFTA 51.20 LİRA
Benzer tablo başka ürünlerde de görüldü. Üreticide kilosu 10 lira 66 kuruş olan havuç markette 51 lira 20 kuruşa ulaştı. Aradaki fiyat farkı yüzde 380.3 oldu. Mevzuata göre hal komisyoncularının üretici adına gerçekleştirdikleri satışlardan alabilecekleri komisyon satış bedelinin yüzde 8'ini aşamıyor. Komisyon oranı bu tavanın altında taraflar arasında belirleniyor. Bunun yanında halde satılan ürünlerde hal rüsumu da bulunuyor. Toptancı halinde satılan mallarda yüzde 1, hal dışında satılan mallarda yüzde 2 hal rüsumu uygulanıyor. Sahada yasal oranın üzerinde kesinti yapıldığı şikâyetleri de var.

ARADA YÜZDE 50 ARTIŞ YAŞANIYOR
Mevzuatta komisyon oranı yüzde 8 ile sınırlandırılmasına rağmen, üreticiler bazı hallerde yüzde 10 hatta yüzde 15'e varan komisyon ve farklı adlar altında ek kesintiler yapıldığını öne sürüyor. Ürünü alan ve işleyen, boylamasını yapan, paketleyen kendi işletme giderlerini ve kârını eklediği için fiyat en az yüzde 40-50 oranında artıyor. Örneğin domates İstanbul veya diğer tüketim bölgelerine gönderilirken taşıma, lojistik bedeli ödeniyor. Köprü parası bile fiyata yansıyor. İşlenirken veya taşınırken bozulmalar olur. Kayıp ve fire oranı yüzde 25-30 civarında kabul ediliyor. Rafta tarla fiyatının kat be kat üstünde satılıyor.

HER EL DEĞİŞTİRMEDE FİYAT ARTIYOR
TARLADAN rafa uzanan zincirde komisyon tek maliyet kalemini oluşturmuyor. Ürünün üreticiden çıkmasının ardından boylama, paketleme, depolama, nakliye ve dağıtım giderleri devreye giriyor. Yaş sebze ve meyvede bozulma ve fire oranlarının yüksek olması da satılabilir durumda kalan ürünün maliyetini artırıyor. Ürünün birden fazla tüccar, toptancı veya dağıtıcı arasında el değiştirmesi durumunda ise her yeni halka kendi işletme maliyetini ve ticari marjını fiyatın üzerine ekliyor.