EPDK: Lisanssız elektrik üretiminde 'saatlik mahsuplaşma' dönemi başlıyor

Enerji Piyasası Düzenleme Kurulunun (EPDK) bugün aldığı kararla lisanssız üretimde "saatlik mahsuplaşma" uygulamasına son şekli verildi.

Yeni düzenlemeyle birlikte sistemin temel yapısı korunurken mahsuplaşma yöntemi aylık bazdan saatlik bazda uygulanacak şekilde değiştirilecek.

Buna göre, lisanssız elektrik üretiminde saatlik mahsuplaşma ile tüketicilerin kendi elektrik ihtiyacının karşılanmasına odaklanılacak. Bu kapsamda tüketiciler, bir önceki yılki tüketimlerinin en fazla 2 katı kadar üretim yapabilecek.

Tüketici, saatlik mahsuplaşmada önceki yıl tüketiminin 2 katına kadar yaptığı üretimin kullanmadığı kısmının satışından gelir elde edebilecek. Bu sınırın üzerindeki üretim ise sisteme verilerek yenilenebilir enerji kaynaklarını destekleme mekanizması kapsamında tüm tüketicilerin faydasına sunulacak.

Yeni modelde tüketici, elektriği ürettiği saatlerde kendi abone grubuna uygulanan tarife üzerinden sisteme satarken tükettiği saatlerde ise tedarikçisiyle yaptığı ikili anlaşma fiyatı üzerinden elektrik satın alacak. Bu yapı, elektrik piyasasına uygun olarak üretim ve tüketimin farklı saatlerde gerçekleşmesi durumunda gelir ve harcama kalemlerinin ayrı ayrı oluşmasını sağlayacak.

Aylık mahsuplaşmada tüketici üretimin tüketimi karşılayan kısmını kendi kullanırken kalan üretim için ise bir önceki yılki toplam tüketim miktarını aşmayacak şekilde gelir elde ediyordu.

SAATLİK MAHSUPLAŞMA TÜKETİCİ DAVRANIŞINI GELİŞTİRECEK

EPDK'nin örnek hesaplamalarına göre, saatlik ve aylık mahsuplaşma arasındaki fark basit bir senaryoyla açıklanıyor.

Geçen yıl 1000 kilovatsaat elektrik tüketen bir abonenin 2000 kilovatsaat üretim yaptığı durumda, aylık mahsuplaşma sisteminde tüketici her ay üretim ve tüketim farkı üzerinden ilerliyor.

Bir ayda 250 kilovatsaat üretim ve 100 kilovatsaat tüketim olması halinde, aradaki 150 kilovatsaat için ödeme alınıyor ve yıl sonunda toplamda en fazla 1000 kilovatsaatlik üretim için gelir elde edilebiliyor. Saatlik mahsuplaşmada ise üretim ve tüketimin aynı saatlerde gerçekleşip gerçekleşmemesi belirleyici oluyor. Aynı örnekte, üretimin 40 kilovatsaatlik kısmı tüketimle aynı saatlerde gerçekleşirken 210 kilovatsaat üretim farklı saatlerde sisteme veriliyor. Buna karşılık 60 kilovatsaat tüketim de üretimin olmadığı saatlerde gerçekleşiyor.

Bu durumda tüketici, 210 kilovatsaatlik üretimi için satış geliri elde ederken, üretimin olmadığı saatlerde gerçekleşen 60 kilovatsaatlik tüketimi için elektrik satın alıyor. Yıl geneline bakıldığında ise tüketici toplamda 1450 kilovatsaatlik üretimden gelir elde ederken, 450 kilovatsaatlik tüketim için ödeme gerçekleştiriyor.

Böylece toplamda yaklaşık 1000 kilovatsaatlik denge korunurken tüketicinin elde edeceği sonuç elektriği hangi fiyatlardan almasına bağlı olarak şekilleniyor.

Hem aylık mahsuplaşmada hem de saatlik mahsuplaşma sonucunda toplam üretimi 2000 kilovatsaatin üzerinde üretimler bedelsiz olarak değerlendiriliyor.

Nihai olarak, aylık-saatlik mahsuplaşma sistem düzenlemesinde bedelsiz üretime düşen üretim miktarı artmayacak. Yeni sistemde tüketicinin tedarikçisiyle yaptığı ikili anlaşmanın koşulları doğrudan gelir yapısını etkileyecek.

İkili anlaşma fiyatını, kendi abone grubuna uygulanan düzenlenen tarifenin altında belirleyen tüketiciler saatlik mahsuplaşma sayesinde ilave gelir elde edebilecek. Farklı fiyat seviyelerinde yapılan anlaşmalar ise tüketicilerin gelir yapısının şekillenmesine katkı sağlayacak.

Gerçek tüketim verileri üzerinden yapılan analizlerde aylık mahsuplaşma modelinde 3 milyon 314 bin 497 lira gelir elde eden bir sanayi tesisi için yapılmış olan lisanssız üretim tesisinin geliri, saatlik mahsuplaşma modelinde 3 milyon 252 bin 375 lira seviyesinde oluşabiliyor. Bu kapsamda, tüketicinin tedarikçisiyle yaptığı ikili anlaşma fiyatına bağlı olarak gelir yapısı şekillenebiliyor. Bu farkın ise ikili anlaşma fiyatının etkin şekilde yönetilmesiyle avantaja dönüştürülebileceği belirtiliyor.

Düzenleme ile özellikle Piyasa Takas Fiyatı'nın (PTF) yüksek olduğu zaman dilimlerinde tüketim bedelinin daha etkin yönetilmesi hedefleniyor. Aylık mahsuplaşmada fiyat değişimleri sistem içinde dengelenirken saatlik modelde tüketici yüksek fiyatlı saatlerde tüketimini daha avantajlı şekilde yönetebilecek.

Tedarik piyasasının gelişmesine de katkı sunması beklenen bu yeni kurguyla, yüksek fiyatlı saatlerde enerji yönetimini doğru yapan abonelerin finansal verimliliklerini artırması öngörülüyor. Sektörde şeffaflığı ve aktif piyasa katılımını hedefleyen bu dönüşüm, yarın itibarıyla uygulanmaya başlanacak.

"SAATLİK MAHSUPLAŞMA TÜKETİCİ ODAKLI BİR ADIM"

EPDK Başkanı Mustafa Yılmaz, aylık ve saatlik mahsuplaşma uygulamaları arasında üretim veya tüketim miktarları açısından önemli bir fark oluşmadığını belirterek, "Saatlik mahsuplaşmaya geçilmesiyle birlikte bedelsiz üretimin artacağı yönündeki değerlendirmeler teknik olarak doğru değil. Aylık mahsuplaşmada oluşmayan bir durumun saatlik modelde ortaya çıkması söz konusu değil." ifadelerini kullandı.

Yılmaz, bedelsiz olarak sisteme verilen enerjinin herhangi bir kurum veya şirketin gelirine dönüşmediğini vurgulayarak, "Bu kapsamda oluşan tutarlar, yenilenebilir enerji kaynaklarını destekleme mekanizmasına aktarılıyor ve tüm abonelerin faturalarına olumlu yansıyor. Dolayısıyla sistem genelinde tüketicilere fayda sağlayan bir yapı söz konusu." dedi.

Saatlik mahsuplaşma modelinin tüketicilere daha esnek bir yapı sunduğunu da belirten Yılmaz, şunları kaydetti:

"Bu sistemle birlikte tüketiciler üretim ve tüketimlerini daha etkin planlayabilecek, enerji kullanımında verimliliklerini artırabilecek. Aynı zamanda tedarikçi ile yapılan anlaşmaların daha bilinçli şekilde yönetilmesiyle tüketicilerin elde ettiği faydanın güçlenmesi mümkün olacak. Bu yönüyle saatlik mahsuplaşma hem tüketiciyi merkeze alan hem de piyasa işleyişini destekleyen bir adım niteliği taşıyor."