Eskiden şarlatanlar köy köy gezerdi… Şimdi cebimize kadar girdiler.
Üstelik at sırtında değil… algoritmanın sırtında geliyorlar.
Bir zamanlar "otçu", "üfürükçü", "mucizeci" diye tanıdığımız kişiler bugün ring light önünde, HD kamerayla ve milyonlarca takipçiyle karşımıza çıkıyor.
Beyaz önlük giyiyor… Boynuna stetoskop asıyor… Arkasına birkaç kitap diziyor… Ve milyonlarca insan onu "uzman" sanıyor.
Oysa sosyal medyada en kolay kazanılan diploma… takipçi sayısıdır.
Ne yazık ki sağlıkta bunun faturası bazen canla ödeniyor.

BİR VİDEO… BİR ÖLÜM…
Bunun en çarpıcı örneklerinden biri ABD'de yaşandı.
Kanser tedavisini bırakıp sosyal medyada izlediği "doğal kürlere" yönelen çok sayıda hasta daha sonra hastanelere geri döndüğünde artık çok geçti.
Özellikle Meme kanseri ve kolorektal kanser hastalarında, yalnızca alternatif tedavilere yönelip bilimsel tedaviyi reddedenlerin ölüm riskinin 2 ila 5 kat arttığı gösterildi.
Üstelik bu insanlar çoğu zaman kararlarını doktorlarından değil…
Instagram'dan…
YouTube'dan…
TikTok'tan aldılar.
Bir "reel"… bir kemoterapiden daha etkili oldu.
Ama yanlış yönde.

ALGORİTMA ÖDÜLÜ BİLİME DEĞİL, ŞOVA VERİYOR
Bilim şöyle konuşur:
"Bu konuda elimizde umut verici bulgular var ancak daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyuluyor."
Influencer ise şöyle konuşur:
"Doktorların sizden sakladığı gerçek ortaya çıktı!"
Sizce hangisi daha çok tıklanır?
Algoritmanın sevdiği şey bilgi değildir.
Heyecandır.
Korkudur.
Komplodur.
Mucizedir.
Bilim bunların hiçbirini vaat etmez.

EN TEHLİKELİ TEDAVİ: DOKTORUNU BIRAK!
Bugün sosyal medyada birileri;
"Kolesterol ilacını bırak."
"İnsülini çöpe at."
"Kanseri karbonatla yen."
"Otizmi detoksla düzelt."
"Alkali su her şeyi çözer."
diyebiliyor.
Bir insanın ilacını bıraktırmak…
Yanlış vitamin önermekten çok daha ağır bir iştir.
Çünkü bazen ilacı bırakan kişi yalnızca ilacı bırakmaz.
Hayatını da kaybedebilir.

DETOKS DEĞİL, CÜZDAN BOŞALTMA PROGRAMI
Karaciğeriniz her gün yaklaşık 2.000 litre kanı süzüyor.
Böbrekleriniz günde yaklaşık 180 litre sıvıyı filtre ediyor.
Ama sosyal medya hâlâ size,
"Üç günde toksinlerden kurtul."
diyor.
Aslında temizlenen tek şey…
Banka hesabınız.

TAKVİYE DEĞİL, TAKVİYE TİCARETİ
Bugün herkes;
NAD uzmanı…
Kolajen profesörü…
Magnezyum filozofu…
GLP-1 yorumcusu…
Ama aynı kişiler size;
"Daha erken yatın."
"Yürüyün."
"Kas yapın."
"Sigarayı bırakın."
demiyor.
Çünkü yürüyüşün sponsorluğu yok.
İyi uykunun indirim kodu bulunmuyor.

GERÇEK UZMANIN EN CESUR CÜMLESİ
Gerçek bilim insanı gerektiğinde şunu söyler:
"Bilmiyoruz."
Sahte uzman ise her konuda emindir.
Ne yiyeceğinizi bilir.
Hangi ilacı bırakacağınızı bilir.
Kanserinizi bilir.
Hormonunuzu bilir.
Ruh hâlinizi bilir.
Sizden bile sizi daha iyi bildiğini iddia eder.
İşte en tehlikeli hastalık budur:
Sahte kesinlik sendromu.

İNFLUENCER OLMAK SUÇ DEĞİLDİR
Elbette değildir.
Sorun influencer olmak değil…
İnsan sağlığını reytinge çevirmektir.
Bir krem tanıtabilirsiniz.
Bir ayakkabı önerebilirsiniz.
Bir kahve makinesini övebilirsiniz.
Ama bir hastaya ilacını bıraktırıyorsanız…
Artık içerik üretmiyorsunuz.
Hayatlarla oynuyorsunuz.

OSMAN HOCA NE DİYOR?
Eskiden salgınları mikroplar çıkarıyordu.
Bugün ise bazı salgınları algoritmalar çıkarıyor.
Yanlış bilgi, virüslerden daha hızlı yayılıyor.
Üstelik aşısı da yok.
Bu nedenle sosyal medyada gördüğünüz her sağlık tavsiyesini üç filtreden geçirin:
Kanıtı var mı?
Bağımsız bilim insanları da aynı şeyi söylüyor mu?
Yoksa bana sağlık değil, ürün mü satılıyor?
Unutmayın…
Takipçi sayısı diploma değildir.
Mavi tik uzmanlık belgesi değildir.
Ve bazen…
Bir influencer'ın attığı tek bir paylaşım, binlerce insanın sağlığını raydan çıkarabilir.
Çünkü sağlıkta en pahalı bedel…
Yanlış bilgiye inanmanın bedelidir.