Bir ismi sadece duyduğumuzda veya içimizden geçirdiğimizde bile beynimizdeki motor korteks (hareket merkezi) anında simülasyona başlar. Konuşmasanız dahi, beyniniz o ismi söylerken dilinizin, dudaklarınızın ve damağınızın alacağı şekli mikro saniyeler içinde taklit eder.
Yani bir ismi sevme nedeniniz, o kelimenin ağzınızın içinde yaptığı gizli akrobasi ve kaslarınızda bıraktığı o rahatlık hissidir. Dil bilimcilerin "bilişsel kolaylık" olarak adlandırdığı bu süreçte, beynimiz minimum çabayla telaffuz edilen ses dizilimlerini otomatik olarak "lezzetli, güvenli ve estetik" olarak etiketliyor.
Peki, bu olayın bilişsel perde arkasında neler var?
Beynimiz, soyut sesler ile görsel şekiller ve hisler arasında otomatik bağlar kurar.
• Örneğin, yapılan meşhur bir deneyde insanlara biri köşeli, diğeri ise yuvarlak hatlara sahip iki şekil gösterilip "Hangisi Bouba, hangisi Kiki?" diye sorulduğunda, dünyanın neresinde olursa olsun insanların %95'i yuvarlak şekle "Bouba", köşeli şekle ise "Kiki" demiştir.
L, M, N, R, V gibi yumuşak ve akıcı sesler (örn: Eylül, Aylin, Melis) beynimizde daha yumuşak, sıcak ve güvenli bir algı yaratır.
K, T, P, Ç gibi sert ve patlamalı sesler ise (örn. Şafak, Mert, Burak) daha keskin, enerjik veya agresif algılanabilir.
Bir ismi duyduğumuzda ya da içimizden tekrarladığımızda, beynimizdeki motor korteks o ismi söylerken ağzımızın alacağı şekli simüle eder.
• "Cellar door" (Kiler kapısı): Ünlü dil bilimci J.R.R. Tolkien, İngilizcedeki en estetik tınılı kelimenin, anlamından tamamen bağımsız olarak "cellar door" olduğunu savunmuştur. Çünkü bu kelime söylenirken dil ve dudaklar ağız içinde adeta akıcı bir dans sergiler. Aynısı bazı isimler için de geçerlidir; söylenmesi fiziksel olarak kolay ve akıcı olan isimler, beynimizde bir "bilişsel kolaylık" (cognitive fluency) yaratır ve beynimiz kolay işlediği şeyleri "güzel" olarak etiketler.
İnsanlık tarihi boyunca çıkardığımız sesler hayatta kalma mekanizmamızın bir parçası oldu.
• Açık Ünlüler (A, O, U): Ağzın daha büyük açıldığı bu sesler derinlik, büyüklük ve güç hissi verir.
• Dar Ünlüler (İ, E): Daha tiz ve küçük bir ağız hareketi gerektiren bu sesler ise hafiflik, incelik, yakınlık ve şirinlik çağrıştırır. Bir ismin tınısı, farkında olmadan bizde evrimsel bir korunma veya güç hissi uyandırabilir.
Her dilin kendine has bir melodisi ve izin verdiği ses dizilimleri vardır. Kendi ana dilimize veya bebekken anne karnında maruz kaldığımız ritimlere benzer frekanstaki ses kombinasyonlarını daha estetik bulma eğilimindeyiz. Bir ismin tınısındaki hece vurguları, tıpkı müzikteki bir ritim gibi beynimizdeki ödül merkezini tetikleyebilir.
Özetle; bir ismin tınısını sevdiğinizde, aslında o ismin anlamını değil, ağzınızda bıraktığı fiziksel hissi, beyninizin o sesleri işlerken zorlanmamasını ve o frekansın sizde uyandırdığı soyut şekilleri seversiniz.
• Çikolata Etkisi (L, M, N, R): İçinde akıcı ünsüzler barındıran isimleri (Aylin, Melis, Eren, Derin, Selim, Müge, Meral) düşünün. Bu isimleri telaffuz ederken dil damağa yumuşakça çarpar ve hava pürüzsüzce kayar. Beyin bu kas hareketini o kadar zahmetsiz yapar ki, ağızda adeta eriyen bir çikolatanın verdiği pürüzsüzlük hissi uyanır.
• Çıtır Cips Etkisi (K, T, P, Ç): Patlamalı ve sert sesler barındıran isimler (Mert, Burak, Göktürk, Tunç) ise ağız içinde keskin ve ani bir hava akımı yaratır. Bu da beyne anlık, dinamik ve tıpkı çıtır bir cips yemek gibi enerjik bir sinyal gönderir.
Pek çok marka bu bilişsel süreci reklam ve pazarlama fırsatı olarak değerlendiriyor.
Örneğin dondurma markaları kremsi, yumuşak, ağızda eriyen bir his uyandırmak için "Bouba" seslerini, yani akıcı ve yuvarlak harfleri seçer. Eğer sert sesleri tercih etselerdi dondurmanın pürüzsüz hissine beyninizi ikna etmek hayli zor olurdu.
Cips markaları ise ürünlerini pürüzsüzlüğün tam aksine "çıtır çıtır" bir dokuyla pazarlar. Bu nedenle marka isimlerinde patlamalı, keskin ve sert ünsüzler, yani "Kiki" sesleri tercih edilir. Daha paketi açmadan, markanın logosunu gördüğünüz andan itibaren cipsin çıtırtısını duymaya başlarsınız.
Sabah.com.tr Uygulamamızı İndirin
Uygulamalara Özel Ayrıcalıkları Keşfedin!
