Öğleden sonra televizyon karşısında ya da koltukta hafifçe kestirmek birçoğumuz için günün en keyifli anıdır. Ancak Johns Hopkins Üniversitesi tarafından yapılan son bilimsel araştırmalar, yaşlandıkça sıklaşan bu tatlı şekerlemelerin arkasında erken evre bir demans (bunama) riski gizlenebileceğini gösteriyor.
İşte yaşlılıkta sık sık öğle uykusuna ihtiyaç duymanın arkasında yatan çarpıcı gerçekler ve dikkat edilmesi gerekenler:
Araştırmacılar, başlangıçta hiçbir bunama belirtisi göstermeyen 65 yaş ve üzeri yaklaşık 1000 kişinin uyku alışkanlıklarını 5 yıl boyunca yakından takip etti. Sonuçlar oldukça çarpıcı:
• Her gün veya çoğu gün şekerleme yapanların, nadiren uyuyanlara kıyasla önümüzdeki 10 yıl içinde demans geliştirme olasılığı %48 daha yüksek çıktı.
• Koltukta otururken elinde olmadan, istemsizce uyuyakalanlarda ise bu riskin %39 oranında arttığı görüldü.
Peki, öğle uykusunun süresi bir şeyi değiştiriyor mu? Araştırma bu soruya da ezber bozan bir yanıt veriyor. Gün içinde 30 dakika veya daha kısa süreli şekerleme yapan kişilerin, hiç uyumayanlara göre demans hastalığına yakalanma oranı %40 daha yüksek bulundu.
Uzmanlar, hem sık hem de çok kısa süreli uykuların hafıza bozukluklarının erken bir sinyali olabileceği konusunda uyarıyor.
Uzmanlar, gün içinde şekerleme yapmanın doğrudan beyne zarar vererek demansa "neden olmadığını" vurguluyor. Durum daha çok çift yönlü sinsi bir döngüden ibaret.
Konunun uzmanı psikolog Adam Spira, durumu şöyle özetliyor: "Daha sık şekerleme yapmak, bunamaya yol açan bir neden değil; aksine beyinde çoktan başlamış olan olumsuz değişikliklerin bir göstergesi olabilir." yani, beyindeki hücre harabiyeti kişiyi gün içinde daha uykulu hale getiriyor olabilir.
Diğer bir ihtimal ise gece yaşanan kalitesiz uyku sürecidir. Gece iyi dinlenemeyen yaşlı yetişkinler, vücutlarını dengelemek için gündüz uykusuna sığınabiliyor.
Ancak araştırmacılar; gece uyku süresi ve uyku apnesi gibi diğer tüm faktörleri hesaba kattıklarında bile, gündüz şekerlemelerinin tek başına güçlü bir demans habercisi olduğunu tespit etti.
Eğer çevrenizdeki yaşlı yakınlarınız son zamanlarda her gün, istemsizce veya sık sık kısa süreli öğle uykularına ihtiyaç duymaya başladıysa, bu durum masum bir yorgunluktan daha fazlası olabilir.
Bilim insanları, gündüz uykularının ilerleyen yıllarda demansı erkenden tespit etmek ve önlem almak için hayati bir erken uyarı sinyali olarak kullanılabileceğini belirtiyor.
Hayat kalitesini artırmak ve beyin sağlığını korumak adına, uyku düzenindeki bu dikkat çekici değişimleri bir nörolog veya uyku uzmanıyla paylaşmakta fayda var.
Rochester Üniversitesi Tıp Merkezi (Stony Brook Univ. ile birlikte) tarafından yapılan glimfatik sistem (Glymphatic System) araştırmasına göre uyku pozisyonu beyin sağlığında büyük rol oynuyor.
Beynin gün içinde biriken metabolik atıkları ve amiloid plakları temizleyen glimfatik sistem esas olarak derin uykuda çalışır. Yan uyku (özellikle sağ yan) pozisyonunun beyin omurilik sıvısı devridaimini kolaylaştırarak bu temizliği en verimli şekilde yaptığını, yetersiz/düzensiz uykunun ise bu temizliği durdurduğunu gösterdiler.
Johns Hopkins ve Harvard Medical School iş birliğiyle yürütülen uyku kalitesi araştırmaları (Sleep Fragmentation Studies) uyku bölünmesinin beyin damarlarına zarar verdiğini gösterdi.
Araştırmaya göre gece boyunca sık sık uyanmak (uyku bölünmesi), derin uyku aşamasını (N3 fazı) engelleyerek beyinde amiloid-betak birikimini hızlandırıyor ve beyin damar hasarını (ak madde lezyonları) tetikliyor.
Nature Communications dergisinde yayımlanan, Paris Cité Üniversitesi ve UCL iş birliğiyle ve 7.959 katılımcıyla yapılan 25 yıllık takip çalışması sonucunda uyku süresinin önemi gözler önüne serildi.
50, 60 ve 70 yaşlarında düzenli olarak 6 saat veya daha az uyuyan kişilerin, 7 saat uyuyanlara göre demans geliştirme riskinin yüzde 30 daha fazla olduğu kanıtlandı.
Monash Üniversitesi (Avustralya) tarafından 2023 sonunda yayımlanan ve UK Biobank verilerine (88.000 kişi) dayanan araştırmaya göre uyku ritmi ve saatleri en düzensiz olan grupta (Sleep Regularity Index puanı düşük olanlar), düzenli uyuyanlara kıyasla demans gelişme riski yüzde 53 daha yüksek bulundu. Yani sadece kaç saat uyunduğu değil, her gün aynı saatte yatıp kalkmak da beyni koruyor.
Sabah.com.tr Uygulamamızı İndirin
Uygulamalara Özel Ayrıcalıkları Keşfedin!
