Geleceğin enerji kaynağı olarak görülen nükleer füzyon araştırmalarında sular durulmuyor. Güney Fransa'da inşası devam eden Uluslararası Termonükleer Deneysel Reaktör (ITER) projesi kapsamında üretilen ve ağırlığı tam 330 tonu bulan süper iletken mıknatıs, reaktöre yerleştirilmeden önceki en büyük sınavını başarıyla geride bıraktı.
Toroidal alan bobini #17 (TF17) olarak adlandırılan bu devasa yapı, plazmayı reaktörün içinde tutacak olan D şeklindeki dev bobinlerden sadece biri.
Testlerin en kritik aşaması, devasa yapının aşırı soğutulması ve elektrik akımına maruz bırakılmasıyla gerçekleştirildi. Mühendisler, 330 tonluk bobini mutlak sıfıra çok yakın bir değer olan 4 Kelvin'e (yaklaşık -269°C) kadar soğuttu. Bu noktada iletkenlerin süper iletken hale gelmesiyle birlikte sisteme tam 34.000 amper (34 kA) akım verildi. Bu değer, reaktör tam kapasiteyle çalışmaya başladığında mıknatısın taşıyacağı 68.000 amperlik akımın tam yarısına denk geliyor.
MODEL BEKLENTİLERİ KARŞILANDI
ITER'in baş mekanik mühendisi Adrien Deydier, testin sonuçlarını büyük bir başarı olarak nitelendirdi. 34 kA seviyesine ulaşılmasının ve bobinin bilgisayar modellerinde öngörüldüğü gibi davrandığının doğrulanmasının, proje için devasa bir kilometre taşı olduğunu vurguladı.
Ağustos ayında 10 kA ile başlayan testlerin yavaş yavaş 34 kA'ya kadar çıkarılması, böylesine devasa bir yapının yoğun elektromanyetik kuvvetler altında nasıl tepki verdiğini ve nasıl büküldüğünü uygulamalı olarak gösterdi. Ölçülen yapısal deformasyonun tamamen teorik beklentilerle eşleşmesi, ITER ekibine büyük bir güven verdi.
SIRADA 68.000 AMPERLİK TAM KAPASİTE TESTLERİ VAR
Bobin #17'nin test tesisinden çıkarılıp geçici depolama alanına alınmasının ardından gözler, yedek olarak üretilen toroidal alan bobini #19'a çevrildi. Nisan 2027'de soğutma işlemlerine başlanması planlanan bu yeni bobin de benzer şekilde 34 kA'lık teste tabi tutulacak. Ancak bu kez testler sadece yarım kapasiteyle sınırlı kalmayacak.
Sistemin dışına eklenecek devasa bir destek yapısıyla birlikte akım, operasyonel sınır olan 68.000 ampere kadar çıkarılacak.
Ayrıca, sistemin operasyonel sınırlarını zorlamak ve güvenlik payını ölçmek amacıyla kasıtlı olarak sıcaklık artışları da test edilecek.
ITER, dünyanın enerji krizine kesin bir çözüm sunma potansiyeline sahip. Güneşteki enerji üretim sürecini Dünya'da kopyalamayı amaçlayan bu projede atılan her başarılı adım, temiz ve tükenmez enerjinin hayal olmadığını bir kez daha gözler önüne seriyor.
