ABD ve İsrail'in İran'a yönelik ortak saldırısı, Orta Doğu'da büyük bir kriz çıkardı ama dünyaya da ilk etkileri gelmeye başladı. Hürmüz kapandı. Petrol ve emtia piyasası sallandı. Küresel bir ekonomik durgunluğa neden olma potansiyeli olan saldırılar, ülke ülke etkilerini göstermeye başladı. Arz korkuları nedeniyle petrol fiyatının, başlangıçta yüzde 20-50 yükselebileceği belirtiliyor.
100-150 DOLAR BANDI GÖRÜLEBİLİR
Stratejik rezervlerin kullanılmasının piyasa şokunu kısmen azaltabileceğini ancak panik alımları, spekülatif hareketlere dikkat edilmesi gerektiği vurgulanıyor. Boğazın kapanmasıyla petrol ve LNG arz kesintilerinin kısa vadede fiyatları 100-150 dolar bandına taşımasının yakıt fiyatlarını ve enflasyon beklentilerini artıracağına da kesin gözüyle bakılıyor.
BORSALARDA İLK KAN KAYBI
Körfez borsalarında da keskin dalgalanmalar oldu. Suudi Arabistan'ın Tadawul endeksi açılışta yüzde 4.6 düşüş gösterirken, gün içinde kayıplarını yüzde 2.09'a indirdi. Saudi Aramco yüzde 2.64 prim yaptı; yatırımcılar petrol fiyatı riskine fiyatlama yapıyor. Muscat endeksi yüzde 1.94 aşağı seyretti, Bahreyn piyasası yüzde 0.9 düşüşle kapandı. Kuveyt Menkul Kıymetler Borsası, "istisnai koşullar" gerekçesiyle işlemleri süresiz askıya aldı. Bazı sosyal medya hesaplarında dile getirilen Borsa İstanbul'un bugün kapanacağı iddiaları da İletişim Başkanlığı tarafından yalanlandı. Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü (OPEC) ve OPEC dışı bazı üretici ülkelerden oluşan OPEC+ grubu üyesi 8 ülke, nisanda petrol üretimini günlük 206 bin varil artırma kararı aldı. Ülkeler, Mart 2025 itibarıyla günlük 5,85 milyon varil seviyesine ulaşmıştı.
İŞTE ÜLKE ÜLKE SAVAŞIN ETKİLERİ:
AVRUPA BİRLİĞİ (AB): AB, İran'a yönelik saldırılarının enerji güvenliği riskini derinleştirmesinden endişe ediyor. Özellikle Hürmüz Boğazı ve Basra Körfezi üzerinden gelen petrol akışında artan belirsizlik, enerji maliyetlerini yukarı çekerken bölgesel deniz sigorta primlerini artırıyor. Güney Avrupa'dan Almanya ve Fransa'ya kadar sanayi ve taşımacılık sektörlerinde tedarik zinciri maliyetleri yükseliyor. Bu durum ihracatçı firmalar için kâr daralması anlamına geliyor.
KÖRFEZ ÜLKELERİ: Körfez İşbirliği Konseyi (GCC) ülkeleri, çatışmanın ekonomik sonuçlarıyla doğrudan karşı karşıya. Bölgesel hisse senedi piyasaları dalgalanırken, borsalar olağanüstü risk algısı nedeniyle kapatıldı. Açık olan endekslerde sert düşüşler görüldü. Yüksek jeopolitik risk primi, sigorta maliyetlerini ve deniz nakliye primlerini yukarı çekerek ihracat ve enerji ticaret maliyetlerini artırıyor.
ÇİN: Çin'de etki, jeopolitik risk yönetimi ve enerji maliyetleri üzerinden fiyatlanıyor. Pekin'in acil ateşkes çağrısı, vatandaşlara tahliye uyarıları ve Cathay Group'un Orta Doğu operasyonlarını askıya alması öne çıkıyor. Hava kargo kapasitesi daraldı ve teslim süreleri ve navlunlarda yukarı yönlü baskı var. Petrol ve LNG'de Hürmüz kaynaklı risk primi, rafineri marjları ve girdi maliyetlerini etkileyerek üretici fiyatlarına yansıyabilir.
GÜNEY KORE: Kore Uluslararası Ticaret Birliği (KITA), dün yaptığı açıklamada, İran'ın stratejik Hürmüz Boğazı'nı kapatmasının Kore'nin ihracat ve ithalat lojistiğinde ciddi belirsizliklerle yol açacağını belirtti. Kore, ham petrolünün yüzde 70.7'sini ve sıvılaştırılmış doğal gazının (LNG) yüzde 20.4'ünü Orta Doğu'dan ithal ediyor. Bu da enerji tedarikini herhangi bir abluka karşısında son derece savunmasız hale getiriyor.
SİNGAPUR: Singapur için etki, dış talep ve finansal merkez konumu üzerinden çift yönlü. Bakan Lee Hsien Loong, İsrail-ABD saldırıları ve İran'ın misillemelerinin enerji fiyatlarını yükselterek bölge dışındaki ekonomileri de vuracağını, belirsizlik ikliminin ticaret ve yatırımı soğutacağını vurguluyor.
JAPONYA: Japonya'da etki, ticaret kanalıyla hızla hissediliyor. Ülke net enerji ithalatçısı olduğu için petrol/LNG risk primi cari dengeyi ve Yen'i zorluyor. Hava sahası kapanmaları ve uçuş iptalleri Asya-Avrupa bağlantılarında rota uzatıp kargo maliyetlerini artırarak otomotiv, elektronik ve kimya tedarik zincirlerinde gecikme yaratabilir.
HİNDİSTAN: Hindistan'da şok, doğrudan enerji arz güvenliği ve borsa volatilitesi üzerinden fiyatlanıyor. Ülkenin toplam ham petrol ithalatının yaklaşık yüzde 50'si Hürmüz Boğazı güzergâhından geçiyor. Olası bir kesinti, risk primini ve spot fiyatları yükselterek cari açığı büyütebilir. Ulaştırma, kimya ve perakendede şirket kârlılıklarında bir baskı öne çıkabilir.
NİJERYA: Nijerya'da, petrol fiyatlarındaki yükseliş kısa vadede bütçe gelirlerini destekleyecek ama kazancın çoğu zaman volatilite, navlun-sigorta maliyetleri ve rafinerilerdeki baskılarla eriyebileceği belirtiliyor. Daha kritik kırılganlık ise Körfez ülkelerindeki geniş Nijeryalı diaspora ve para akışında zayıflama da ülkeye zarar verebilir.
HAVADA MİLYARLARCA DOLARLIK ZARAR
ABD-İran geriliminin tırmanmasıyla Orta Doğu hava sahasında yaşanan kapanmalar, küresel havacılıkta zincirleme etki yarattı. Bölge genelinde 3.000'in üzerinde uçuş iptal edilirken, operasyonel aksamaların toplam etki alanı 5 binden fazla seferi kapsadı. Yaklaşık 150.000– 200.000 yolcu doğrudan etkilendi. Dubai ve Doha gibi mega aktarma merkezlerinde kapasite ciddi biçimde daraldı; yalnızca Hindistan'da 100'ün üzerinde dış hat uçuşu iptal edildi.
Avrupa-Asya bağlantılı uzun menzilli rotalarda uçuş süreleri 1 ila 3 saat uzarken, alternatif güzergâhlar yakıt maliyetlerini yüzde 15-20 oranında artırıyor. Uzmanlara göre, bölgesel hava trafiğinin yaklaşık yüzde 10-15'i geçici olarak yeniden yönlendirildi. Sigorta primleri ve operasyonel risk maliyetleri yükselirken, küresel havayolu şirketlerinin günlük milyonlarca dolarlık gelir kaybı yaşadığı belirtiliyor.
